KST Kragujevac

Subtitle

News

Glumci Knjazesko srbskog teatra

Posted by [email protected] on July 30, 2013 at 4:55 PM

Knjažesko-srbski teatar u Kragujevcu je radio od 1834. do 1836. godine, ali je prve predstave imao u vreme Sretenjske skupštine 1835. godine, pa se ta godina uzima za godinu osnivanja. O prethodnim pokušajima pozorišnog stvaranja u Kragujevcu, i o zanimljivom životnom putu i delatnosti njegovog osnivača Joakima Vujića postoje značajne studije Rajka Stojadinovića i Alojza Ujesa. Među istoričarima period prve Miloševe vlade su iz razlišitih uglova obradili Mihailo Gavrilović, Vladimir Stojančević i Radoš Ljušić. O glumcima prvog teatra u Kneževini Srbiji pisali su Rajko Stojadinović i Milen M. Nikolić. Osim Joakima Vujića, koji je i sam još od znamenitog 12. avgusta 1813. godine (u Kreštalici) u pojedinim predstavama nastupao i kao takav i bio upućen u glumačku veštinu, svi ostali su bili glumci bez ikakvog pozorišnog iskustva, pronađeni, pre svega, među zainteresovanim učenicima Gimnazije u Kragujevcu. Uz svoje đake bio je i profesor Petar Radovanović. Njima se pridružio i pisar Narodnog suda, Todor Rozmirović. Pošto je reč je o zanimljivim ličnostima, od kojih su pojedini kasnije igrali znamenite uloge u političkoj i kulturnoj istoriji Srbije, zadržaćemo se, u kraćim crtama, na njihovim biografijama.

Živadin Vesović je sin kragujevačkog varoškog kneza Veselina-Vese Milovanovića, koji se pominje još pri kraju Prvog srpskog ustanka. Završio je kragujevačku gimnaziju 1839. godine. Bio je sekretar Smederevskog suda (1846), a 1854. ga nalazimo na mestu predsedatelja Gurgusovačkog suda.

Stevan M. Gruborović (1816+54) je rođen u Mostaru, pa je u spisku đaka gimnazije zabeležen kao Ercegovac. Tutor mu je bio brat Jovan, trgovac iz Beograda. Maturirao je 1836. godine. Kasnije je kao pitomac upućen u Beč. Stigao je do mesta stolonačelnika u Ministarstvu prosvete, a 1850. i na mesto stolonačelnika Kneževe kancelarije u Ministarstvu unutrašnjih dela.

Milan Davidović (1820+69) je rođen u Beču, sin Dimitrija Davidovića, koji je tada uređivao Novine serbske. Osnovnu školu i Gimnaziju završio je u Beogradu i Kragujevcu (1836). Još u Beogradu bio je među podpisnicima na Zabavnik za 1833 godinu kao učenik velike škole za sebe i brata svoga Svetozara i za sestru svoju Savku.

 

Od 1836. bio činovnik na raznim dužnostima, ali ni izbliza nije dostigao slavu svoga oca. Za potrebe Teatra na Đumruku, 1842, sa ilirskog je preradio dve drame: Požarina (A. Kocebu) i Numera 777 (K. Lebran). Od 1858. je rukovodio Udovičkim fondom. Nije se ženio, kao ni njegov polubrat Svetozar. Umro je u Beogradu, pomračenog uma.

Stojan Jovanović Cukić (1818+7. oktobar 1844) je, po svemu sudeći, sin beogradskog bazrđanbaše Jovana Šišmanovića u braku sa Pemom, koja se pominje kao trgovačka udovica. Osnovnu školu je učio u Beogradu i tu krenuo u Veliku školu, s kojom je prešao u Kragujevac i završio je 1836. godine. Nemački jezik je naučio u Pančevu. Karijeru je otpočeo u Kruševcu, kao sreski pisar. Poslat je kao državni pitomac u Beč 1839. godine, da bi neko vreme proveo i u Parizu. Isticao se kao žestoki protivnik Tome Vučića Perišića (1788+1859), pa je posle Vučićeve bune (1842) ostao bez stipendije. Nalazio se na čelu obrenovićevskih agitacija i zavera, od kojih je posebno bila važna Katanska buna (1844), u kojoj je poginuo 7. oktobra 1844, u Bukovici kod Valjeva. Napisao je priručnik Francuska gramatika za one koji, bez pomoći učitelja, hoće da uče francuski jezik, sa posvetom knezu Mihailu.

Stojanova sestra Marija bila je druga žena Petra Lazarevića – Cukića (1795+1849), usvojenika vojvode Pavla Cukića (1782+1817), savetnika i sreskog načelnika u Karanovcu i Kruševcu. Po zetu Petru Stojan je često nazivan Cukićev, Cukić.

Milić i Arsenije-Arsa Milićević-Lunjevica su sinovi istaknutog trgovca Nikole Milićevića-Lunjevice (1767+1842). U Kragujevcu su stanovali kod gimnazijskog katihete prote Josifa Stefanovića, kao i Filip Hristić i Sreten Popović. Milić (29. jun/11. jul 1815+1/13. januar 1850) je bio potporučnik i načelnik Sreza crnogorskog. Arsenije (1819+oktobar 1840) je posle gimnazije kadet u Požarevcu (1838) pa je, zajedno sa bratom, stupio u novoosnovani Licej, gde se pominje se među državnim blagodejancima (1839). Umro je u Kragujevcu, a sahranjen u manastiru Vraćevšnici. Obojica su igrali ženske uloge.

Antonije Majstorović (Ranković;) je sin Ranka Majstorovića (1768+1840) iz Azanje, koji je bio član Narodnog suda (1833) i državni savetnik. I Antonije je postao član Državnog saveta u vreme kneza Aleksandra Karađorđevića, ali je više upamćen po zaveri 1863. kojom je želeo da vrati Karađorđeviće na vlast.

Jovan Marinović (Sarajevo, 1821+Villers-sur Mer, France, 30. jul 1893) je bio sin trgovca Georgija Marinovića iz Sarajeva. U KST-u igrao ženske uloge (Malvina: La Peruz, Žertva na smrt). Maturirao 1837. godine i školovao se na Zapadu kao državni pitomac. Bio je zet prebogatog kapetana Miše Anastasijevića, pašenog Đorđa Karađorđevića, Raje Damjanovića… Član i predsednik Državnog saveta, ministar finansija i spoljnih poslova. Kao vrsnog diplomatu, sklonog kocki, više su ga cenili na strani. Smatran je najboljim poznavaocem francuskog jezika u svojoj generaciji. Po S. Jovanoviću, prvi naši pitomci, isto tako, dali su nekoliko ljudi koji bi svojim obrazovanjem i danas činili čast državnoj službi: dovoljno je pomenuti Jovana Marinovića i Konstantina Nikolajevića.

Jovan Peruničić (r. 1817), sin Milosava Peruničića, člana Požeškog suda, pa čačanskog okružnog načelnika, za kojeg Vuk u čuvenom pismu 12. aprila 1832. godine piše knezu Milošu da nemate vernijeg ni privrženijeg čoveka od njega.

Jovan je bio sekretar Čačanskog suda (1840-42), pomoćnik čačanskog okružnog načelnika (1846-51), a 1857-59. i okružni načelnik u Čačku. U toku 1861. godine bio je načelnik Dragačevskog sreza.

Sreten Popović (Beograd, 1820+90) je sin Lazara Popovića, pisara u Beogradskom sudu i drvaro-senskog komesara knjaževskog (1835/36), iz porodice znamenitog Pavla Popovića (+1816) , člana Praviteljstvujuščeg sovjeta, iz sela Vranića. Krstio ga je knez Miloš. Privatni sekretar kneginje Ljubice (1841), pa Vučića (1842). Počeo je karijeru kao praktikant Smederevskog suda (1836/37). Bio je među prvim našim pitomcima na strani (u Beču), 1839. godine. Kao sudija je službovao u Smederevu, Gornjem Milanovcu, Šapcu i Beogradu, da bi na kraju bio kasacioni sudija. Igrao je ženske uloge (Jarika: Fernando i Jarika; kneginja Ljubica: Boj na Čačku) i pevao u komadima, uz pratnju Knjažesko-srbske bande Jozefa Šlezingera.

Popović je napisao zanimljivo, dobrim delom autobiografsko, Putovanje po Novoj Srbiji (1879), najvažniji izvor za naš rad, u kojem oslikava život starog Beograda i služi kao nezaobilazan izvor za istoriju KST-a u Kragujevcu.

Filip Hristić (Beograd, 1819+Menton, Francuska, 29. januar 1905). Otac (H)Rista Đorđević je došao u Srbiju početkom Prvog srpskog ustanka iz Samokova. Od strane Karađorđa i Mladena Milovanovića postavljen je 3/15. aprila 1807. za buljubašu i upućen ka Nišu. Nastanio se u Beogradu 1815, radeći prvo kao abadžija, pa kao bakalin. Kad je umro, Filipa je školovao tadašnji mitropolit Metodije. Njegova majka Katarina se za vreme sinovljevog školovanja pominje kao udovica trgovačka. Počeo je školovanje u Beogradu, a maturirao u Kragujevcu (1836). Igrao je, takođe, ženske uloge. Poslat je u Beč kao državni pitomac, odakle je nastavio u Pariz, gde je doktorirao prava na Sorboni. Imao je dugu i uspešnu političku i diplomatsku karijeru: komesar u Dunavskoj komisiji u Beču (185, predsednik vlade i ministar spoljnih poslova (1860-61), ministar prosvete (1849, 1873-74), poslanik u Carigradu, dva puta, zatim poslanik u Beču, prvi guverner Narodne banke.

Dimitrije Crnobarac (Beograd, 25. oktobar/6. novembar 1818+Beč, 14/26. jun 1872). Kao njegov tutor pominje se Jakov Jakšić (1774+184, knežev haznadar i inspektor Tipografije. Maturirao 1836. I on je igrao ženske uloge. Iz Gimnazije je otišao na Vojnu školu u Požarevcu, 1837, pa postao stolonačelnik u Vojenom komisarijatu 1839. Kao državni stipendista školovao se u Beču i Parizu, gde je završio i doktorirao prava. Po povratku, prvo je službovao u Ministarstvu pravde, a kasnije je bio ministar pravde i prosvete i član Državnog saveta. Po Milićeviću, Crnobarac je bio čovek malena rasta, krvavih očiju, malenoga, crvenoga, zatubastoga nosa, a malih brčića. Štedljiv je bio u odelu tako da je gotovo uvek nosio potkušene pantalone, izlizan kaput, i na novo peglani šešir. I još bi se ljutio na beogradsku kaldrmu s koje, božem, ne može da nosi dužih pantalona. Nije se ženio.

Petar Radovanović (1808+3/15. mart 1857) je u rodnom Novom Sadu završio osnovnu školu i gimnaziju, a u Pešti je učio filozofiju i prava. Postao je advokat 1830. godine. U Srbiju je prešao u junu 1834. godine i postao profesor u Kragujevačkoj gimnaziji. Postavljen za upravitelja sviju škola u Srbiji 21. marta 1836. godine do maja 1838. godine. Od maja 1838. je sekretar u Ministarstvu prosvete, a od novembra 1838. u Liceju predaje matematiku, statistiku i nemački jezik, do marta 1839. Od tada do 1842. je sekretar Ministarstva prosvete, a kraće vreme i načelnik. Od 1842. je predsednik Okružnog suda u Čačku. Od 1843. je na mestu glavnog upravitelja narodni škola. Kasnije je upravljao istočnim školskim krugom u Srbiji. Jedan od prvih redovnih članova DSS. Uređivao Novine čitališta beogradskog, 1848.

Napisao: Kratko sočinenia antropologi ili nauka o čoveku, Beograd 1844.

Obšta znanja, svakom čoveku nuždna, Beograd 1850, drugo izdanje: 1856

Voine Srba s Turcima od 1804 – 1813, Beograd 1852.

O pisaru Narodnog suda Todoru Rozmiroviću se nalazi samo podatak da je bio među prenumerantima Zabavnika za 1835. godinu. Verovatno je u srodstvu sa Venijaminom Rozmirovićem, predsedateljem Suda varoši beogradske, 1846.

Stojadinović je pretpostavio da su u radu KST-a imali udela i preostali đaci prve gimnazijske generacije (Adolf J. Šlezinger, Aleksa Stefanović, Danilo Danić i Simeon M. Božić, ali njih ne nalazimo među akterima predstava.

Simptomatično je da su mnogi od gimnazijalaca na pozorišnim daskama igrali ženske uloge. Jedan od njih, Sreten Popović je to i najbolje objasnio, jer su se tada ženske krile od mušakaraca, najglavnije je što je onda retko koja žena bila koja je znala šitati i pisati, a ovamo je trebalo naušiti uloge od po nekoliko tabaka napamet. U to vreme teško da se mogao naći roditelj koji bi svojoj ćerki dozvolio da se tako meša sa muškarcima i igra komedije. Jedina žena u celom teatru bila je Jelena-Jeca Berman, žena direktora Tipografije Prusa Adolfa Bermana (1779-1862), koja je pomagala oko kostima, što se može smatrati začetkom srpske kostimografije, dok je predstave, naravno, režirao Joakim Vujić.

Glumci Knjažesko-srbskog teatra nisu bili ljudi od zanata, niti su planirali da se bave tim poslom. Ali, njihov trud, mladalačka želja i prvi koraci u pozorišnoj umetnosti obnovljene Srbije opravdavaju sve njihove mane.


REZIME

Glumci prvog teatra u Kneževini Srbiji, koji je postojao pri dvoru kneza Miloša Obrenovića u Kragujevcu (1835-36) bili su sam direktor Joakim Vujić, profesor Gimnazije Petar Radovanović, sudski pisar Todor Rozmirović i učenici Gimnazije, koji su predstavljali prvu domaću inteligenciju u obnovljenoj Srbiji: Živadin Vesović, Stevan Gruborović, Milan Davidović, Stojan Jovanović-Cukić, Antonije Majstorović, Jovan Marinović, Arsenije Milićević-Lunjevica, Milić Milićević-Lunjevica, Jovan Peruničić, Sreten Popović, Filip Hristić i Dimitrije Crnobarac. Nakon školovanja u Kragujevcu postali su činovnici, diplomate, vođe buna, sudije i političari.

Dejan Obradović, Narodni muzej Kragujevac

Categories: Teatar, Kragujevac, Pozoriste

Post a Comment

Oops!

Oops, you forgot something.

Oops!

The words you entered did not match the given text. Please try again.

Already a member? Sign In

0 Comments